搜尋

顯示具有 拉丁文 標籤的文章。 顯示所有文章
顯示具有 拉丁文 標籤的文章。 顯示所有文章

梅蘭格爾傳 拉丁文解析

拉丁文本取自一八四八年《坎布里亞考古學》(Archaeologia cambrensis)期刊第三冊第一三九至一四二頁。(點此查閱 Wikimedia PDF



詞彙標記含義:
(因詞彙不同會略有些差異,無法在此詳述。有需要了解詳細字形形態者,可以查閱 Wiktionary

【名詞例】princeps (nom/s/m)
名詞格為 nom=nominatif(主格),單複數為 s=singulier(單數),詞性為 m=masculin(陽性)。

【形容詞例】illustrissimus (ILLUSTRIS/nom/s/m/sup)
形容詞原形為 ILLUSTRIS,格為 nom=nominatif(主格),s=singulier(單數),m=masculin(陽性),sup=superlatif(最高級)。

【動詞例】fuit (ESSE/perf/act/ind/3/s)
指動詞原形為 ESSE,時態/體態為 perf=perfectif(完成體),語態為 act=actif(主動),語式為 ind=indicatif(直陳式),人稱為第三人稱,單複數為 s=singulier(單數)。



HISTORIA MONACELLAE

Fuit olim in Powisia quidam princeps illustrissimus nomine Brochwel Ysgithrog et consul Legecestriae
從前在波伊斯(Powys)有一位非常顯赫的君主,兼切斯特伯爵,名叫 Brochwel Ysgithrog,
fuit (ESSE/perf/act/ind/3/s) 是、存在
olim (adv.) 從前
in (prép.) [+abl] 在
Powisia (abl/s/f) 地名,即今波伊斯(Powys)
quidam (dét./nom/s/m) 某個
princeps (nom/s/m) 即英語 prince,但此處並非指王子,而是指獨立的君主
illustrissimus (ILLUSTRIS/nom/s/m/sup) 極為顯赫、出名
nomine (NOMEN/abl/s/n) 名
consul (nom/s/m) 執政官,在此指伯爵
Legecestriae (LEGECESTRIA/gén/s/f) 地名,即今切斯特(Chester)

qui in urbe tunc temporis Pengwern Powys, quod Latine sonat Caput paludis Powys, nunc vero Salopia dicta est, habitabat;
他當時住在 Pengwern Powys 城裏,這地方用拉丁文說,意思是『波伊斯沼澤源頭』,但如今被稱為 Salopia。
qui (nom/s/m) 關係代詞
urbe (URBS/abl/s/f) 城市
tunc (adv.) 當時
temporis (TEMPUS/gén/s/n) 時間(tunc temporis = 在當時)
Pengwern (abl/s/x) 地名,即今彭南特(Pennant)
Powys (gén/s/x) 地名,波伊斯
quod (nom/s/n) 關係代詞。在此代指 Pengwern Powys。
Latine (adv.) 用拉丁文說、在拉丁文裏
sonat (SONARE/pres/act/ind/3/s) 表示(聽起來、意思是)
Caput (nom/s/n) 頭、源頭
paludis (PALUS/gén/s/f) 沼澤
nunc (adv.) 現今、現在、今日
vero (adv.) 然而
Salopia (nom/s/f) 即今什羅普郡(Shropshire),或簡稱 Salop
dicta est (DICERE) 被說、被稱呼
habitabat (HABITARE/impf/act/ind/3/s) 住

cujus domicilium seu habitaculum ibi steterat ubi collegium divi Ceddae episcopi nunc situm est.
他的住所或居所,就座落於今日聖嘉德主教學院的所在地。
cujus (gén/s/x) 關係詞,指所屬(……的),相當於英語 whose。
domicilium (nom/s/n) 住所
seu (conj.) 或
habitaculum (nom/s/n) 居所
ibi (adv.) 在那裏
steterat (STARE/plup/act/ind/3/s) 存在、站立、座落
ubi (adv.) 關係詞,指地點
collegium (nom/s/n) 學院
divi (DIVUS/gén/s/m) 神
Ceddae (CEDDA/gén/s/m) 聖嘉德(St. Chad)
episcopi (EPISCOPUS/gén/s/m) 主教
situm est (SITUS/nom/s/n) 位於、座落

At idem princeps praeclarus suum domicilium aut manerium supradictum ex sua mera libertate in usum Dei simul et ipsius obsequio in elemosinam dedit et perpetuo pro se et heredibus suis concessit.
然而,這位傑出的君主,出於純粹的自由意志,將其前述住所或莊園,作為施捨捐獻出來,供天主所用,同時出於自己的服從,而且為他自己及其繼承人,永久讓出該地。
at (adv.) 然而
idem (nom/s/m) 同一
praeclarus (nom/s/m) 傑出、卓越、有名
suum (SUUS/acc/s/n) 他的
domicilium (acc/s/n) 住所
aut (conj.) 或
manerium (acc/s/n) 莊園、封邑領地
supradictum (SUPRADICERE>vpar/acc/s/n) 上述、前述
ex (prép.) [+abl] 出自
sua (SUUS/abl/s/f) 他的
mera (MERUS/abl/s/f) 純粹、完全
libertate (LIBERTAS/abl/s/f) 自由
in (prép.) [+acc] 進入
usum (UTOR/acc/s/m) 使用
Dei (DEUS/gén/s/m) 神
simul (adv.) 同時
ipsius (IPSE/gén/s/x) 自己
obsequio (OBSEQUIUM/abl/s/n) 服從、順從
elemosinam (ELEMOSINA/acc/s/f) 施捨、捐獻(教會)
dedit (DARE/perf/act/ind/3/s) 給
perpetuo (adv.) 永久、一直
pro (prép.) [+abl] 為了
se (abl/x/c) 他自己
heredibus (HERES/abl/p/c) 繼承人
suis (abl/p/x) 他的
concessit (CONCEDERE/perf/act/ind/3/s) 放棄、讓與、授與

Cum tandem quodam die anno domini sexcentesimo quarto dictus princeps venatum transisset ad quendam locum Britannice vocatum Pennant infra dictum principatum de Powys,
當最後在西元六〇四年的某日,前述這位君主前往波伊斯國境內一個不列顛語稱為彭南特的地方狩獵,
Cum (adv.) 當……
tandem (adv.) 最後
quodam (abl/s/m) 某個
die (DIES/abl/s/m) 日
anno (ANNUS/abl/s/m) 年
domini (DOMINUS/gén/s/m) 主
sexcentesimo (SEXCENTESIMUS/abl/s/m) 第六百
quarto (QUARTUS/abl/s/m) 第四
dictus (DICERE>vpar/perf/pass/nom/s/m) 前述、上述
venatum (VENARI>supine/acc) 打獵(注:目的動名詞,指為了打獵)
transisset (TRANSEO/plup/act/sub/3/s) 越過
ad (prép.) [+acc] 至
quendam (acc/s/m) 某個
locum (LOCUS/acc/s/m) 地方、位置
Britannice (adv.) 用不列顛話說,在不列顛話裏
vocatum (VOCARE>vpar/acc/s/m) 叫 > 被叫
Pennant (acc/s/x) 彭南特
infra (prép.) [+acc] 在……之下
dictum (DICERE>vpar/perf/pass/acc/s/m) 前述、上述
principatum (PRINCIPATUS/acc/s/m) 領國
de (prép.) [+abl] 的
Powys (abl/s/x) 波伊斯

et ubi odorissequi canes ejusdem principis leporem excitavissent, canes leporem insequebantur, sectabaturque ille usque dum ad rubum quendam, rubum grandem et spinosum venissent.
在那裏,這位君主的嗅探犬驚動一隻野兔,衆獵犬便對野兔緊追不捨。君主也跟着追趕,直到他們來到一片巨大且長滿荊棘的刺莓灌木叢前。
odorissequi (ODORISSEQUUS/nom/p/m) 以聞氣味追蹤的(是 odor「氣味」與 sequus「跟隨的」的複合詞)
canes (CANIS/nom/p/m) 狗、獵犬
ejusdem (gén/s/x) 同一
principis (PRINCEPS/gén/s/m) 國主、君主
leporem (LEPUS/acc/s/m) 野兔
excitavissent (EXCITARE/plup/act/sub/3/p) 喚醒、驚起、刺激
insequebantur (INSEQUI/impf/ind/3/p) 追、追捕(異態動詞,被動形態但為主動意涵)
sectabatur (SECTARI/impf/ind/3/s) 跟、追
-que (conj.) 也
ille (nom/s/m) 那人、那物
usque (adv.) 一直
dum (conj.) 直至
rubum (RUBUS/acc/s/m) 刺莓、黑莓叢
quendam (acc/s/m) 某個
grandem (GRANDIS/acc/s/c) 大、高、老
spinosum (SPINOSUS/acc/s/m) 帶刺、多刺
venissent (VENIRE/plup/act/sub/3/p) 來

In quo quidem rubo invenit quandam virginem vultu speciosam quam devotissime orantem et divinae contemplationi deditam una cum dicto lepore sub vestium extremitate aut ventrali cubante (facie canibus adversa) audacter et intrepide.
在這片灌木叢中,他發現一位貌美的貞女,正極其虔誠地祈禱,專注於靜思天主,而那隻野兔則蜷伏在她衣服下擺或腰帶(?)之下,(面朝獵犬),大膽且無畏。
In (prép.) [+abl]
quo (abl/s/m) 關係代詞。in quo 在此指在黑莓叢中。
quidem (adv.) 的確、確實
rubo (RUBUS/abl/s/m)
invenit (INVENIRE/perf/act/ind/3/s) 發現
quandam (acc/s/f) 某個
virginem (VIRGO/acc/s/f) 處女、少女
vultu (VULTUS/abl/s/m) 臉、容貌
speciosam (SPECIOSUS/acc/s/f) 美、俊、好看
quam (adv.) 極度、盡可能(搭配最高級 devotissime)
devotissime (adv.) 極其虔誠
orantem (ORARE>vpar/pres/act/acc/s/c) 乞求、祈禱、禮拜
divinae (DIVINUS/dat/s/f) 神聖、神的
contemplationi (CONTEMPLATIO/dat/s/f) 沉思、冥想
deditam (DEDERE>vpar/perf/pass/acc/s/f) 致力於、專注於
una (adv.) 一起、同時(與 cum 連用:una cum)
cum (prép.) [+abl] 與……一起
dicto (DICERE>vpar/pres/pass/abl/s/m) 上述
lepore (LEPUS/abl/s/m) 野兔
sub (prép.) [+abl] 在……下
vestium (VESTIS/gén/p/f) 衣服
extremitate (EXTREMITAS/abl/s/f) 邊緣
aut (conj.) 或
ventrali (VENTRALIS/abl/s/x) 腰帶
cubante (CUBARE>vpar/pres/act/abl/s/x) 臥、躺
facie (FACIES/abl/s/f) 臉
canibus (CANIS/dat/p/m) 狗
adversa (ADVERSUS/abl/s/f) 面對、朝向
audacter (adv.) 勇敢、大膽
intrepide (adv.) 不懼、無畏

Tunc princeps vociferans "prendite caniculi prendite" quanto magis clamabat incitando tanto remotius ac longius retrocedebant canes, et bestiolam fugiebant ululantes.
當時君主大喊:「抓住牠,小狗,抓住牠!」但他愈是這般大喝驅使,獵犬就退得愈遠,嚎叫着逃離這隻小動物。
vociferans (VOCIFERARI>vpar/nom/s/m) 大喊、呼喊
prendite (PRENDERE/pres/act/imp/2/p) 抓住、捉住
caniculi (CANICULUS/voc/p/m) 小狗
prendite (PRENDERE/pres/act/imp/2/p) 抓住、捉住
quanto (QUANTUS/abl/s/n) 越……(搭配 tanto 表「越……越……」)
magis (adv.) 更加
clamabat (CLAMARE/impf/act/ind/3/s) 喊叫、呼喊
incitando (INCITARE>gerund/abl/s/n) 激勵、驅使
tanto (TANTUS/abl/s/n) 越……(搭配 quanto 使用)
remotius (REMOTE/adv.comp.) 更遠
ac (conj.) 且
longius (LONGE/adv.comp.) 更長、更遠
retrocedebant (RETROCEDERE/impf/act/ind/3/p) 後退、退卻
canes (CANIS/nom/p/m) 狗
bestiolam (BESTIOLA/acc/s/f) 小動物
fugiebant (FUGERE/impf/act/ind/3/p) 逃
ululantes (ULULARE>vpar/nom/p/m) 嚎叫

Demum princeps totus attonitus virginem postulavit quampridem in terris ipsius inhabitasset sola in hujusmodi deserto,
最終,驚愕的君主詢問這位貞女,她獨自一人在他領地內這片荒野中居住了多久。
Demum (adv.) 終於、最後
totus (nom/s/m) 完全、整個
attonitus (nom/s/m) 驚愕
virginem (VIRGO/acc/s/f) 少女、處女
postulavit (POSTULARE/perf/act/ind/3/s) 詢問、要求
quampridem (adv.) 多久、自何時起
terris (TERRA/abl/p/f) 土地、領土
ipsius (IPSE/gén/s/m) 他自己
inhabitasset (INHABITARE/plupf/act/subj/3/s) 居住(注:間接引語疑問句動詞需使用虛擬式。)
sola (SOLUS/nom/s/f) 獨自、單獨(注:此處為表語形容詞)
hujusmodi (adj./indecl.) 此種、此類
deserto (DESERTUM/abl/s/n) 沙漠、荒野、荒無人煙之地

virgo respondens ait hos quindecim annos nec vultum hominis interim usque modo contemplata sum;
少女答道:「這十五年來,我連個人臉都沒見過,直至剛才。」
virgo (VIRGO/nom/s/f) 少女
respondens (RESPONDERE>vpar/nom/s/f) 回答
ait (AIO/pres/act/ind/3/s) 說
hos (HIC/acc/p/m) 這些
quindecim (adj./indecl.) 十五
annos (ANNUS/acc/p/m) 年
nec (conj.) 也不、且不
vultum (VULTUS/acc/s/m) 面容、臉
hominis (HOMO/gén/s/m) 人
interim (adv.) 在此期間
usque (adv.) 直至
modo (adv.) 剛剛
contemplata sum (CONTEMPLARI>vpar/perf/pass/nom/s/f) 觀看、注視(注:異態動詞完成時)

post eandem virginem rogavit cuja esset ubinam nata et oriunda, ac ipsa cum omni humilitate respondit se regis Jowchel gnatam esse de Hibernia,
隨後,他問這位貞女,是誰家女兒,生於何處、出身何方。她極其謙遜答道,她是愛爾蘭國王 Jowchel 之女,
post (adv.) 之後
eandem (IDEM/acc/s/f) 同一
virginem (VIRGO/acc/s/f) 少女
rogavit (ROGARE/perf/act/ind/3/s) 詢問
cuja (CUJUS/nom/s/f) 誰的
esset (ESSE/impf/act/sub/3/s) 是
ubinam (adv.) 在哪裏
nata (NASCI>vpar/nom/s/f) 出生
oriunda (ORIUNDUS/nom/s/f) 出自、來自
ac (conj.) 且(注:原字為 ATQUE,後接子音時作 AC)
ipsa (IPSE/nom/s/f) 自己
cum (prép.) [+abl] 帶着、與……一起
omni (OMNIS/abl/s/f) 所有、完全
humilitate (HUMILITAS/abl/s/f) 謙遜謙卑
respondit (RESPONDERE/perf/act/ind/3/s) 回答
se (acc/s/f) 她自己(注:反身代詞,在此為間接引語子句主語。)
regis (REX/gén/s/m) 國王
Jowchel (gén/s/m) (人名)
gnatam (GNATUS/acc/s/f) 女兒
esse (v.inf) 是(注:間接引語子句之動詞,需使用不定式。)
de (prép.) [+abl] 來自
Hibernia (HIBERNIA/abl/s/f) 愛爾蘭

et propterea quod pater meus cuidam magno et generoso de Hibernia in uxorem decreverat, solum meum natale fugiens (Deo ducente) huc veni, deo et intemeratae virgini corde et mundo corpore quoad moriar servitura.
「只因我父親決定將我許配給愛爾蘭一位權貴,我便逃離故鄉,(在天主指引下),來至此處,以純淨的心與身體,將侍奉天主與清白處女(聖母),直至死去。」
propterea (adv.) 因此
quod (conj.) 因為
pater (nom/s/m) 父親
meus (nom/s/m) 我的
cuidam (QUIDAM/dat/s/m) 某個
magno (MAGNUS/dat/s/m) 偉大的
generoso (GENEROSUS/dat/s/m) 高貴
in (prép.) [+acc] 進入、作為
uxorem (UXOR/acc/s/f) 妻子
decreverat (DECERNERE/plupf/act/ind/3/s) 決定
solum (SOLUM/acc/s/n) 土地
meum (MEUS/acc/s/n) 我的
natale (NATALIS/acc/s/n) 出生的
fugiens (FUGERE>vpar/nom/s/f) 逃離
Deo (DEUS/abl/s/m) 神
ducente (DUCERE>vpar/abl/s/m) 引導
huc (adv.) 到這裏
veni (VENIRE/perf/act/ind/1/s) 來
deo (DEUS/dat/s/m) 神
intemeratae (INTEMERATUS/dat/s/f) 純潔、無污
virgini (VIRGO/dat/s/f) 少女、處女
corde (COR/abl/s/n) 心
mundo (MUNDUS/abl/s/n) 純潔、乾淨
corpore (CORPUS/abl/s/n) 身體
quoad (adv.) [+v.sub.] 直至
moriar (MORI/pres/pass/sub/1/s) 死
servitura (SERVIRE>vpar/fut/act/nom/s/f) 將服侍

Deinde quaesivit princeps nomen virginis. Cui respondens ait nomen esse Monacellam.
接着,君主詢問貞女名姓。她回答他道,名叫梅蘭格爾。
Deinde (adv.) 接着、然後
quaesivit (QUAERERE/perf/act/ind/3/s) 詢問
nomen (NOMEN/acc/s/n) 名字
virginis (VIRGO/gén/s/f) 少女、處女
Cui (QUI/dat/s/m) 關係代詞,意為「對他」
respondens (RESPONDERE>vpar/nom/s/f) 回答
ait (AIO/pres/act/ind/3/s) 說
nomen (NOMEN/acc/s/n) 名字(注:接間引語子句中,主語需使用賓格。)
esse (pres/act/inf) 是
Monacellam (acc/s/f) Monacella 為梅蘭格爾的拉丁形

Tunc princeps in imo corde prosperitatem virginis considerans solitariam in haec verba prorupit.
這時,君主內心深處思忖貞女獨居的成就(?),脫口而出道:
imo (IMUS/abl/s/n) 最深、最底
corde (COR/abl/s/n) 心
prosperitatem (PROSPERITAS/acc/s/f) 成功成就、幸運
virginis (VIRGO/gén/s/f) 少女、處女
considerans (CONSIDERARE>vpar/pres/act/nom/s/m) 細想、考慮、端詳
solitariam (SOLITARIUS/acc/s/f) 孤獨、離群索居
in (prép.) [+acc] 進入、化為
haec (HIC/acc/p/n) 這些
verba (VERBUM/acc/p/n) 話語、字詞
prorupit (PRORUMPERE/perf/act/ind/3/s) 衝、爆發、突然爆出

O virgo Monacella dignissima, compertum habeo quod es veri Dei ancilla et cultrix christi veracissima:
「哦,最尊貴的貞女梅蘭格爾,我已確知你是真主的侍女,也是基督最真誠的信徒。
O (interj.) 噢、啊
virgo (VIRGO/voc/s/f) 少女
Monacella (voc/s/f) 梅蘭格爾
dignissima (DIGNUS/voc/s/f/sup) 最尊貴
compertum (COMPERIRE>vpar/perf/pass/acc/s/n) 發現、確知
habeo (HABERE/pres/act/ind/1/s) 有(注:在此與 compertum 搭配。)
quod (conj.) (用於引出子句)
es (ESSE/pres/act/ind/2/s) 你是
veri (VERUS/gén/s/m) 真實的
Dei (DEUS/gén/s/m) 神
ancilla (nom/s/f) 婢女、僕女
cultrix (nom/s/f) 敬拜者、侍奉者、擁護者、信徒
christi (CHRISTUS/gén/s/m) 基督
veracissima (VERAX/nom/s/f/sup) 最真實、最真誠

unde eo quod summo deo et maximo placuit, huic tuis meritis lepusculo ferocienti salutem impertire conductum et protectionem a canum incursu et persequtione rapientium et mordacium,
因此,由於因你之功,賦與這隻狂亂的小野兔安全與??,保護牠免受抓人咬人的狗兒襲擊與追捕,讓那至高無上的天主感到歡喜,
unde (adv.) 因此
eo quod (conj.) 因為
summo (SUMMUS/dat/s/m) 最高、最頂
deo (DEUS/dat/s/m) 神
maximo (MAXIMUS/dat/s/m) 最大
placuit (PLACERE/perf/act/ind/3/s) 使高興、使喜歡、使滿意
huic (HIC/dat/s/m) 這個
tuis (TUUS/abl/p/n) 你的
meritis (MERITUM/abl/p/n) 價值、功勞功績、應得的獎賞
lepusculo (LEPUSCULUS/dat/s/m) 小野兔
ferocienti (FEROCIRE>vpar/pres/act/dat/s/m) 狂暴
salutem (SALUS/acc/s/f) 健康、安全
impertire (pres/act/inf) 授與、給與、賦與
conductum (?/acc/s/?) ???(據書中英譯,這裏對應 safe conduct)
protectionem (PROTECTIO/acc/s/f) 保護
a (prép.) [+abl] 從、由
canum (CANIS/gén/p/m) 狗
incursu (INCURSUS/abl/s/m) 襲擊、攻擊
persequtione (PERSECUTIO/abl/s/f) 追捕、迫害(正確拼寫為 persecutione)
rapientium (RAPERE>vpar/pres/act/gén/p/m) 搶奪、抓取、擄走
mordacium (MORDAX/gén/p/m) 咬人的

has terras meas do et dono tibi animo quam libentissimo ad serviendum deo, et ut sit perpetuum asylum refugium et tutela pro tui nominis (virgo praeclara) honore,
我極其樂意將這片土地贈與你,用於侍奉天主,作為永久的庇護所、避難所、保護地,以你的名字(傑出貞女)為榮耀。
has (HIC/acc/p/f) 這
terras (TERRA/acc/p/f) 土地
meas (MEUS/acc/p/f) 我的
do (DARE/pres/act/ind/1/s) 給予
dono (DONARE/pres/act/ind/1/s) 贈予
tibi (TU/dat/s/f) 給你
animo (ANIMUS/abl/s/m) 心、意願
quam (adv.) 盡可能(搭配最高級)
libentissimo (LIBENS/abl/s/m/sup) 極樂意
ad (prép.) [+acc] 為了
serviendum (SERVIRE>gerund/acc/s/n) 侍奉
deo (DEUS/dat/s/m) 神
ut (conj.) [+v.sub.] 為了、以便
sit (ESSE/pres/act/sub/3/s) 是
perpetuum (PERPETUUS/nom/s/n) 永久
asylum (ASYLUM/nom/s/n) 庇護所
refugium (REFUGIUM/nom/s/n) 避難所
tutela (TUTELA/nom/s/f) 保護、守護
pro (prép.) [+abl] 為了
tui (TUUS/gén/s/n) 你的
nominis (NOMEN/gén/s/n) 名字
virgo (VIRGO/voc/s/f) 少女
praeclara (PRAECLARUS/voc/s/f) 卓越、傑出
honore (HONOR/abl/s/m) 榮耀

et nec rex nec princeps tam temerarius aut deo audax esse studeat ut quenquam istuc fugientem masculum aut foeminam tua protectione in his tuis terris gaudere et frui cupientes extrahere quovismodo praesumat dum modo sanctuarium tuum aut asylum nullatenus contaminent aut polluant.
任何國王或君主,皆不可如此輕率魯莽或冒犯天主,以致於膽敢以任何方式,將逃至此地、渴望在你土地上享有且受到你庇護的男女強行帶走,只要他們決不玷污或褻瀆你的聖所或庇護所。
nec (conj.) 也不
rex (nom/s/m) 國王
tam... ut 如此……以致於
temerarius (TEMERARIUS/nom/s/m) 輕率、魯莽
deo (DEUS/dat/s/m) 神
audax (AUDAX/nom/s/m) 大膽
studeat (STUDERE/pres/act/sub/3/s) [+v.inf.] 渴望、希望
quenquam (QUISQUAM/acc/s/m) 任何人(正確拼寫為 quemquam)
istuc (adv.) 到那裏
fugientem (FUGERE>vpar/pres/act/acc/s/m) 逃
masculum (MASCULUS/acc/s/m) 男子
foeminam (FEMINA/acc/s/f) 女子
tua (TUUS/abl/s/f) 你的
protectione (PROTECTIO/abl/s/f) 保護
his (HIC/abl/p/f) 這些
tuis (TUUS/abl/p/f) 你的
terris (TERRA/abl/p/f) 土地
gaudere (GAUDERE/pres/act/inf) 享有、高興
frui (FRUI/pres/pass/inf) 享受
cupientes (CUPERE>vpar/acc/p/m) 渴望的
extrahere (EXTRAHERE/pres/act/inf) 拔出、拖出、帶走
quovismodo (adv.) 以任何方式
praesumat (PRAESUMERE/pres/act/subj/3/s) 擅自、冒昧、敢於
dum modo (conj.) [+v.sub.] 只要
sanctuarium (SANCTUARIUM/acc/s/n) 聖所
tuum (TUUS/acc/s/n) 你的
asylum (ASYLUM/acc/s/n) 庇護所
nullatenus (adv.) 絕不
contaminent (CONTAMINARE/pres/act/sub/3/p) 污染、玷污
polluant (POLLUERE/pres/act/sub/3/p) 弄髒、褻瀆

Alioquin si quis sceleratus tuo sanctuario gaudens foras quippiam malefacturus exierit, tunc liberi tenentes dict' abbates tui sanctuarii et soli de ipsorum sceleribus cognoscentes si reos desuper et culpabiles ipsos invenerint officiariis de Powys tradere et deliberare puniendos procurent.
否則,若有任何享受你聖所庇護的罪犯惡徒,將離開此地外出作惡,那麼你聖所的自由保有人即所謂修道院院長,也就是唯一知曉他們罪行的人,若發現他們在此事上有罪且應受責難,則要負責將之移交且交付給波伊斯官員懲處。」
Alioquin (adv.) 否則
si (conj.) 如果
quis (nom/s/m) 某人、任何人
sceleratus (nom/s/m) 罪犯
tuo (TUUS/abl/s/n) 你的
sanctuario (SANCTUARIUM/abl/s/n) 聖所
gaudens (GAUDERE>vpar/pres/act/nom/s/m) 享有、享受
foras (adv.) 到外面、向外
quippiam (QUISPIAM/acc/s/n) 某事、任何事
malefacturus (MALEFACERE>vpar/fut/act/nom/s/m/fut) 作惡
exierit (EXIRE/futp/act/ind/3/s) 離開、出去
tunc (adv.) 當時、那麼
liberi (LIBER/nom/p/m) 自由
tenentes (TENERE>vpar/nom/p/m) 持有者(liberi tenentes 對應英語 freeholders)
dict' (DICERE>vpar/nom/p/m) 上述、所謂(為 dicti 的縮寫)
abbates (ABBAS/nom/p/m) 修道院長
tui (TUUS/gén/s/n) 你的
sanctuarii (SANCTUARIUM/gén/s/n) 聖所
soli (SOLUS/nom/p/m) 唯一、單獨
de (prép.) [+abl] 關於
ipsorum (IPSE/gén/p/m) 自己
sceleribus (SCELUS/abl/p/n) 罪行
cognoscentes (COGNOSCERE>vpar/pres/act/nom/p/m) 認識、知道、詢問、調查、審查
reos (REUS/acc/p/m) 對……應負責任、有罪
desuper (adv.) 在其上
culpabiles (CULPABILIS/acc/p/m) 應受責難譴責、有罪
ipsos (IPSE/acc/p/m) 自己
invenerint (INVENIRE/futpf/act/ind/3/p) 發現
officiariis (OFFICIARIUS/dat/p/m) 官員
de (prép.) [+abl] 來自、屬於
tradere (pres/act/inf) 移交、交付
deliberare (pres/act/inf) 交付
puniendos (PUNIRE>gerundive/fut/pass/acc/p/m) 被懲罰
procurent (PROCURARE/pres/act/sub/3/p) 照料、負責、處理

Haec virgo Monacella deo gratissima vitam egit (ut praemittitur) solitariam eodem loco per xxxvij. annos.
這位深受天主喜愛的貞女梅蘭格爾,(如前所述),在同一個地方過着獨居生活凡三十七年。
Haec (HIC/nom/s/f) 這
deo (DEUS/dat/s/m) 神
gratissima (GRATUS/nom/s/f/sup) 最受喜愛
vitam (VITA/acc/s/f) 生活、生命
egit (AGERE/perf/act/ind/3/s) 度過、花(時間)
ut (conj.) 正如
praemittitur (PRAEMITTERE/pres/pass/ind/3/s) 前述
solitariam (SOLITARIUS/acc/s/f) 孤獨、離群索居
eodem (IDEM/abl/s/m) 同一
loco (LOCUS/abl/s/m) 地方
per (prép.) [+acc] 在……期間
xxxvij. (num.) 三十七(即 triginta septem)
annos (ANNUS/acc/p/m) 年

Ac lepores, ferae bestiolae, haud secus quam cicures aut mansuetae belluae apud eam singulis diebus familiares in omni vita fuere per quos etiam (divina aspirante clementia) miracula et varia intimo cordis affectu invocantibus auxilium et favoris gratiam petentibus non desunt.
而野兔這種野生小動物,猶如馴化的溫馴動物一般,在她生命中的每一天,都在她身邊表現得親密,也透過牠們,(在神聖的仁慈眷顧之下),那些以內心最深處情感祈求幫助之人,以及懇求善意恩寵之人,都不乏神蹟與各種事物。
Ac (conj.) 且、以及
lepores (LEPUS/nom/p/m) 野兔
ferae (FERUS/nom/p/f) 野生
bestiolae (BESTIOLA/nom/p/f) 小動物
haud secus (adv.) 相同(由 haud「不」、secus「不同」組成。)
quam (conj.) 比、如同
cicures (CICUR/nom/p/f) 馴服、家養、馴化
mansuetae (MANSUETUS/nom/p/f) 馴服、溫馴
belluae (BELUA/nom/p/f) 野獸、野生動物
apud (prép.) [+acc] 在……旁邊、在……附近
eam (IS/acc/s/f) 她
singulis (SINGULUS/abl/p/m) 每一
diebus (DIES/abl/p/m) 天、日
familiares (FAMILIARIS/nom/p/c) 親密、親近
omni (OMNIS/abl/s/f) 全部、整個
vita (VITA/abl/s/f) 生命、生活
fuere (ESSE/perf/act/ind/3/p) 是(注:此變化為複數形,因此主語是野兔)
per (prép.) [+acc] 透過、藉由
quos (QUI/acc/p/m) 關係代詞,此處代指野兔
etiam (adv.) 也、甚至
divina (DIVINUS/abl/s/f) 神聖
aspirante (ASPIRARE>vpar/pres/act/abl/s/f) 吹拂、恩賜、眷顧
clementia (CLEMENTIA/abl/s/f) 仁慈、寬容
miracula (MIRACULUM/nom/p/n) 奇蹟
varia (VARIUS/nom/p/n) 各種(此處應作名詞用,則或指「各種事物」)
intimo (INTIMUS/abl/s/m) 最深、最內
cordis (COR/gén/s/n) 心
affectu (AFFECTUS/abl/s/m) 情感、愛
invocantibus (INVOCARE>vpar/pres/act/dat/p/c) 請求、求救、祈求(此處作名詞用,指祈求者)
auxilium (AUXILIUM/acc/s/n) 幫助
favoris (FAVOR/gén/s/m) 善意、偏愛、恩惠、好意
gratiam (GRATIA/acc/s/f) 恩典、恩寵
petentibus (PETERE>vpar/pres/act/dat/p/c) 渴望、乞求、懇求(此處作名詞用,指乞求者)
non (adv.) 不
desunt (DEESSE/pres/act/ind/3/p) 缺乏、缺少

Post mortem dicti principis Brochwel illustrissimi Tyssiliaw filius ejus tenuit principatum de Powys. Deinde Conan frater Tyssiliaw.
在前述那位極其顯赫的君主 Brochwel 死後,其子 Tyssiliaw 掌管波伊斯國。接着是 Tyssiliaw 的兄弟 Conan,
Post (prép.) [+acc] 在……之後
mortem (MORS/acc/s/f) 死
dicti (DICERE>vpar/gén/s/m) 上述
principis (PRINCEPS/gén/s/m) 國主、君主
Brochwel (gén/s/m) Brochwel(人名)
illustrissimi (ILLUSTRIS/gén/s/m/sup) 最顯赫
Tyssiliaw (nom/s/m) Tyssiliaw(人名)
filius (FILIUS/nom/s/m) 兒子
ejus (IS/gén/s/m) 他的
tenuit (TENERE/perf/act/ind/3/s) 持有、掌管
principatum (PRINCIPATUS/acc/s/m) 領國
de (prép.) [+abl] 來自、屬於
Deinde (adv.) 接着、然後
Conan (nom/s/m) Conan(人名)
frater (FRATER/nom/s/m) 兄弟
Tyssiliaw (gén/s/m) Tyssiliaw(人名)

Postea Tambryd. Deinde Gurmylk et Durres claudus qui omnes dictum locum Pennant Melangell perpetuum sanctarium asylum seu miseriorum refugium tutissimum fore (acta dicti principis confirmantes) sanxerunt.
之後是 Tambryd,然後是 Gurmylk 與跛子 Durres,他們全都(確認前述君主的法令),批准彭南特・梅蘭格爾這個地方將成為永久的聖所、庇護所,或是苦命人最安全的避難所。
Postea (adv.) 之後
Tambryd (nom/s/m) Tambryd(人名)
Gurmylk (nom/s/m) Gurmylk(人名)
Durres (nom/s/m) Durres(人名)
claudus (nom/s/m) 跛腳
qui (QUI/nom/p/m) 關係代詞
omnes (OMNIS/nom/p/m) 所有、全部
dictum (DICERE>vpar/perf/pass/acc/s/m) 上述
locum (LOCUS/acc/s/m) 地方
Pennant (indecl./acc/s/x) 彭南特(地名)
Melangell (indecl./gén/s/f) 梅蘭格爾
perpetuum (PERPETUUS/acc/s/n) 永久
sanctarium (SANCTUARIUM/acc/s/n) 聖所(即 sanctuarium)
asylum (ASYLUM/acc/s/n) 庇護所
seu (conj.) 或
miseriorum (MISER/gén/p/m) 貧窮、悲慘、苦命(即 miserorum。此處作名詞用,指苦命者)
refugium (REFUGIUM/acc/s/n) 避難所
tutissimum (TUTUS/acc/s/n/sup) 最安全
fore (ESSE/fut/act/inf) 將是
acta (ACTUM/acc/p/n) 法令
dicti (DICERE>vpar/perf/pass/gén/s/m) 上述
principis (PRINCEPS/gén/s/m) 國主、君主
confirmantes (CONFIRMARE>vpar/pres/act/nom/p/m) 加固、確認、確保、批准
sanxerunt (SANCIRE/perf/act/ind/3/p) 批准、認可

Eadem virgo Monacella virgines quasdem in eadem patria instituere et informare ut sacrè et pudicè in dei amore perseverant et viverent omni cura et diligentia studuit quae divinis obsequiis intente et dies et noctes nihil agentes aliud transigebant.
這個貞女梅蘭格爾,以滿滿的關懷與勤奮,在同一地方,教育培養一些貞女,以使她們能夠在對天主的愛中,神聖且貞潔地堅持而生活,她們日夜專心於侍奉天主,不做其他事。
Eadem (IDEM/nom/s/f) 同一
virgines (VIRGO/acc/p/f) 少女、處女
quasdem (QUIDAM/acc/p/f) 某些(正確拼寫應為 quasdam)
eadem (IDEM/abl/s/f) 同一
patria (PATRIA/abl/s/f) 家鄉
instituere (pres/act/inf) 建立、訓練、教育
informare (pres/act/inf) 培養、培育、教育
ut (conj.) [+v.sub.] 為了、以便
sacrè (adv.) 神聖
pudicè (adv.) 貞潔
dei (DEUS/gén/s/m) 神
amore (AMOR/abl/s/m) 愛
perseverant (PERSEVERARE/pres/act/ind/3/p) 堅持(注:此處拼寫恐有誤,若對應 viverent 的時態,則應作 perseverarent)
viverent (VIVERE/impf/act/sub/3/p) 活、生活
omni (OMNIS/abl/s/f) 所有、完全
cura (CURA/abl/s/f) 關心、照料
diligentia (DILIGENTIA/abl/s/f) 勤奮
studuit (STUDERE/perf/act/ind/3/s) 渴望、努力、獻身於、致力於
quae (QUI/nom/p/f) 關係代詞
divinis (DIVINUS/abl/p/n) 神聖
obsequiis (OBSEQUIUM/abl/p/n) 服侍、儀式
intente (adv.) 專心
dies (DIES/acc/p/m) 天、日
noctes (NOX/acc/p/f) 夜
nihil (NIHIL/acc/s/n) 無、沒東西
agentes (AGERE>vpar/pres/act/nom/p/f) 做、行動
aliud (ALIUS/acc/s/n) 其他
transigebant (TRANSIGERE/impf/act/ind/3/p) 度過、花(時間)

Deinde statim ut ipsa virgo Monacella ab hac vita migravit, quidam nomine Elisse venit ad Pennant Melangell qui easdem virgines stuprare rapere aut polluere cupiens miserrime expiravit et subito periit.
隨後,就在貞女梅蘭格爾一離開人世之際,一個名叫 Elisse 的人,來至彭南特・梅蘭格爾,想要強奸、強搶,或褻瀆這些貞女,結果悲慘氣絕,突然身亡。
statim (adv.) 立即、立刻
ut (conj.) 當……時、一……就
ipsa (IPSE/nom/s/f) 她自己、這位
ab (prép.) [+abl] 從
hac (HIC/abl/s/f) 這
vita (VITA/abl/s/f) 生命
migravit (MIGRARE/perf/act/ind/3/s) 離開
quidam (QUIDAM/nom/s/m) 某人
nomine (NOMEN/abl/s/n) 名>名叫
Elisse (nom/s/m) Elisse(人名)
venit (VENIRE/perf/act/ind/3/s) 來
ad (prép.) [+acc] 至
qui (QUI/nom/s/m) 關係代詞
easdem (IDEM/acc/p/f) 同一
virgines (VIRGO/acc/p/f) 少女、處女
stuprare (pres/act/inf) 強奸、玷污
rapere (pres/act/inf) 搶、掠奪
polluere (pres/act/inf) 弄髒、褻瀆
cupiens (CUPERE>vpar/pres/act/nom/s/m) 渴望、想要
miserrime (MISER/adv/sup) 極悲慘
expiravit (EXSPIRARE/perf/act/ind/3/s) 吐氣、氣絕、死亡
subito (adv.) 突然
periit (PERIRE/perf/act/ind/3/s) 死

Quisquis dictae virginis libertatem et sanctitatem premissam violaverit divinam in hac parte ultionem raro visus est evitasse, prout quotidie cernere licet: laudes deo altissimo et suae virgini Monacellae.
任何侵犯那些貞女之前述自由與聖潔的人,在這事情上,鮮少有人被看到能免於天譴的,正如人們每天都能看到的那樣:願讚美歸於至高天主,以及祂的貞女梅蘭格爾。
Quisquis (QUISQUIS/nom/s/m) 無論誰
dictae (DICERE>vpar/gén/s/f) 上述
virginis (VIRGO/gén/s/f) 少女、處女
libertatem (LIBERTAS/acc/s/f) 自由、特權
sanctitatem (SANCTITAS/acc/s/f) 神聖性、聖潔
premissam (PRAEMITTERE>vpar/perf/pass/acc/s/f) 前述(即 praemissam)
violaverit (VIOLARE/futpf/act/ind/3/s) 侵犯、褻瀆
divinam (DIVINUS/acc/s/f) 神聖(在此修飾 ultionem)
hac (HIC/abl/s/f) 這
parte (PARS/abl/s/f) 部分、方面(in hac parte 意為「在這方面」)
ultionem (ULTIO/acc/s/f) 報復、報應、懲罰
raro (adv.) 鮮少、罕見
visus (VIDERE>vpar/perf/pass/nom/s/m) 被看見
est (ESSE/pres/act/ind/3/s) 是(與 visus 組成完成時被動)
evitasse (EVITARE/perf/act/inf) 避免(為 evitavisse 的縮寫形)
prout (conj.) 正如、如同
quotidie (adv.) 每日、平常
cernere (pres/act/inf) 看出、察覺
licet (LICERE/pres/act/ind/3/s) 被允許、可以(無人稱動詞)
laudes (LAUS/nom/p/f) 讚美、頌揚
deo (DEUS/dat/s/m) 神
altissimo (ALTUS/dat/s/m/sup) 最高
suae (SUUS/dat/s/f) 他的
virgini (VIRGO/dat/s/f) 少女、處女
Monacellae (dat/s/f) 梅蘭格爾



期刊中所附梅蘭格爾教堂之插圖

海吉努斯《故事》摘錄 柏修斯

拉丁文原文摘自此站

LXIII. DANAE.
第六十三篇 達那埃

Danae Acrisii et Aganippes filia.
達那埃阿克里修斯阿加尼別之女,
huic fuit fatum ut quod peperisset Acrisium interficeret;
她的命運是,她所生之子,將會殺死阿克里修斯
quod timens Acrisius, eam in muro lapideo praeclusit.
心裏懼怕的阿克里修斯,因而將她囚禁於石牆中。
Iouis autem in imbrem aureum conuersus cum Danae concubuit, ex quo compressu natus est Perseus.
然而朱比特宙斯)卻化作金雨,與達那埃一番雲雨,柏修斯由是而生。
quam pater ob stuprum inclusam in arca cum Perseo in mare deiecit.
由於此次私通行徑,她父親將她與柏修斯一起囚於箱中,拋入大海。
ea uoluntate Iouis delata est in insulam Seriphum,
朱比特旨意之下,它被帶至塞利佛斯島
quam piscator Dictys cum inuenisset, effracta ea uidit mulierem cum infante,
在漁夫得克托斯發現箱子之後,將之打開,見到母子二人,
quos ad regem Polydectem perduxit, qui eam in coniugio habuit et Perseum educauit in templo Mineruae.
他把他們帶至國王波利得克泰斯那裏,國王娶達那埃為妻,撫養柏修斯密涅瓦雅典娜)神殿中。
quod cum Acrisius rescisset eos ad Polydectem morari, repetitum eos profectus est;
阿克里修斯發現他們在波利得克泰斯那裏,便出發去找回他們,
quo cum uenisset, Polydectes pro eis deprecatus est,
當他來到那裏時,波利得克泰斯為他們求情,
Perseus Acrisio auo suo fidem dedit se eum numquam interfecturum.
柏修斯向其祖父阿克里修斯保證,絕不會殺害他。
qui cum tempestate retineretur, Polydectes moritur;
阿克里修斯因暴風雨而逗留時,波利得克泰斯去世了,
cui cum funebres ludos facerent, Perseus disco misso quem uentus distulit in caput Acrisii [et] eum interfecit.
在他們為他舉行葬禮比賽時,風將柏修斯擲出的鐵餅吹至阿克里修斯頭上,將之殺死。
ita quod uoluntate sua noluit, deorum factum est;
就這樣,他自己所不願做的事,由神完成。
sepulto autem eo Argos profectus est regnaque auita possedit.
波利得克泰斯下葬後,柏修斯出發前往阿哥斯,奪回祖先的王國。


LXIV. ANDROMEDA.
第六十四篇 安德羅美達

Cassiope filiae suae Andromedae formam Nereidibus anteposuit.
卡西俄彼雅以其女兒安德羅美達的美貌勝過海中女神內勒多族
ob id Neptunus expostulauit ut Andromeda Cephei filia ceto obiceretur.
為此,尼普頓波塞頓)要求將塞非斯之女安德羅美達獻與海怪。
quae cum esset obiecta, Perseus Mercurii talaribus uolans eo dicitur uenisse et eam liberasse a periculo;
當她被獻祭時,據說柏修斯穿着墨丘利赫梅斯)的飛行靴飛到那裏,救她脫險。
quam cum adducere uellet, Cepheus pater cum Agenore, cuius sponsa fuit, Perseum clam interficere uoluerunt.
當他想帶走她時,她父親塞非斯與她的未婚夫阿該諾爾,打算暗地裏將柏修斯殺死。
ille cognita re caput Gorgonis eis ostendit omnesque ab humana specie sunt informati in saxum.
柏修斯得知此事,向他們展示哥爾哥內斯的頭顱,所有人都從人形變成了石頭。
【注:哥爾哥內斯美杜沙等三姊妹之稱】
Perseus cum Andromeda in patriam redit.
柏修斯帶着安德羅美達回到家鄉。
Polydectes [siue Proetus] ut uidit Perseum tantam uirtutem habere, pertimuit eumque per dolum interficere uoluit;
波利得克泰斯(或普羅托斯)見柏修斯如此勇敢,心中害怕,打算設計殺害他,
【注:普羅托斯阿克里修斯為雙生兄弟。】
qua re cognita Perseus caput Gorgonis ei ostendit et is ab humana specie est immutatus in lapidem.
柏修斯得知此事,向他展示哥爾哥內斯的頭顱,他便從人形變成了石頭。

逐步學拉丁 課一 名詞單複數、主賓格、動詞字尾

壹、名詞單複數

 我們先簡略將拉丁文的名詞分為三大類:
 陰性陽性中性
單數-a-us-um
複數-ae-i-a

例字:
 陰性陽性中性
單數feminaequustemplum
複數feminaeequitempla
 女子神殿
今日英文裏仍有些拉丁文借詞保留其單複數變化。如:
nebula => nebulae 星雲(拉丁文指雲、霧)
fungus => fungi 真菌、蕈類(拉丁文指蘑菇)
bacterium => bacteria 細菌(拉丁文指手杖)


練習一:試將下列名詞改為複數。
單字意思反白看解答
amica女性友人amicae
amicus男性友人amici
capra母山羊caprae
lupuslupi
navigiumnavigia
ovumova
porcusporci
regnum王國regna
rosa薔薇、玫瑰rosae


貳、動詞字尾
 看見
第三人稱單數amatvidetcurrit
第三人稱複數amantvidentcurrunt
原形amareviderecurrere

equus currit. (一匹)馬跑。
equi currunt. (一群)馬跑。

其他動詞:
動詞第三人稱單複數相關現代語言
edit, edunt[英] edible 可食用的
bibit, bibunt[西] beber 喝、[英] beverage 飲料、[法] boire 喝
legit, legunt[西] leer 讀、[法] lire 讀
scribit, scribunt[西] escribir 寫、[英] scribe 書記、抄寫員
ambulat, ambulant[英] ambulate 步行
sedet, sedent

練習二:試將下列短句譯為拉丁文。
短句使用字(僅列單數形)反白看解答
女孩寫puella 女孩、scribit 寫puella scribit
一群狼走lupus 狼, ambulat 走lupi ambulant
飛機飛aeroplanum 飛機、volat 飛aeroplanum volat
一群豬吃porcus 豬、edit 吃porci edunt
主人說dominus 主人、dicit 說dominus dicit
兒子們讀filius 兒子、legit 讀filii legunt
女王坐regina 女王、sedet 坐regina sedet


叁、名詞賓格

 主格,是指名詞在句子裏作主語用。前面所述的名詞變化,即為名詞的主格形。
 賓格,是指名詞作賓語(受詞)用的變化:

女子陰性
主格賓格
單數feminafeminam
複數feminaefeminas
陽性
主格賓格
單數equusequum
複數equiequos
神殿中性
主格賓格
單數templumtemplum
複數templatempla

例:
cuniculus herbam edit. 兔子吃草。
equus aquam bibit. 馬喝水。
femina librum legit. 女子讀書。

注:拉丁文的名詞有主格、賓格等形態變化,因此字序並不是那麼重要。字序更換,也不會影響意思解讀。如 herbam edit cuniculus,並不會按字序理解為「草吃兔子」,由名詞的形態可以得知 cuniculus 為主格形、herbam 為賓格形,因此即使「草」寫在句首、「兔子」寫在句尾,句子的意思仍為「兔子吃草」。

練習三:試將下列短句譯為拉丁文。
短句使用字(僅列主格與單數形)反白看解答
女孩吃一些蛋puella 女孩、edit 吃、ovum 蛋puella ova edit.
女兒寫信filia 女兒、scribit 寫、epistola 信filia epistolam scribit.
女王吃一些蘋果regina 女王、edit 吃、malum 蘋果regina mala edit.
兒子們看星星filius 兒子、videt 看、stella 星星filii stellas vident.
狼群吃一隻母山羊lupus 狼、edit 吃、capra 母山羊lupi capram edunt.
男性友人開船amicus 男性友人、gubernat 駕駛、navigium 船amicus navigium gubernat.
女性友人愛玫瑰amica 女性友人、amat 愛、rosa 玫瑰amica rosam amat.

拉丁文課堂札記 - 動詞變化

第一類變化 -are, -o
amare, o 愛 aimer
人稱現在過去未來
amoamabamamabo
amasamabasamabis
amatamabatamabit
我們amamusamabamusamabimus
你們amatisamabatisamabitis
他們amantamabantamabunt

第二類變化 -ere, -eo
delere, eo 除、滅 effacer; détruire
人稱現在過去未來
deleodelebamdelebo
delesdelebasdelebis
deletdelebatdelebit
我們delemusdelebamusdelebimus
你們deletisdelebatisdelebitis
他們delentdelebantdelebunt

第三類變化 -ere, -o
legere, o 讀 lire
人稱現在過去未來
lego同第二類legam
legis同第二類leges
legit同第二類leget
我們legimus同第二類legemus
你們legitis同第二類legetis
他們legunt同第二類legent

第四類變化 -ere, -io
capere, io 抓 capturer
人稱現在過去未來
capiocapiebamcapiam
capiscapiebascapies
capitcapiebatcapiet
我們capimuscapiebamuscapiemus
你們capitiscapiebatiscapietis
他們capiuntcapiebantcapient

第五類變化 -ire, -io
audire, io 聽 entendre, écouter
人稱現在過去未來
audioaudiebamaudiam
audisaudiebasaudies
auditaudiebataudiet
我們audimusaudiebamusaudiemus
你們auditisaudiebatisaudietis
他們audiuntaudiebantaudient

ESSE
是 être
人稱現在過去未來
sumeramero
eseraseris
esteraterit
我們sumuseramuserimus
你們estiseratiseritis
他們sunteranterunt

拉丁文課堂札記 - 比較級繙譯練習

lux sonitu velocior
La lumière est plus rapide que le son.

homines ad voluptatem proniores quam ad virtutem
Les hommes sont plus enclins au plaisir qu'à la vertu.

fratris simillima soror
Une soeur est très semblable au frère.

maximum indiae fluminum
le plus grand des fleuves de l'Inde

Quid est laudabilius clementia
Qu'est-ce qui est plus louable que la clémence ?

consuetudo natura est potentior
L'habitude est plus puissante/forte que la nature.

sapientissimus regum
le plus sage des rois

beatioris vitae desiderium
le regret de la vie heureuse

homo ad severitatem propensior
un homme plus enclin à la sévérité

majus gaudium
une joie plus grande

feminarum pulcherrima
la plus belle des femmes

corpora pulchriora
de plus beaux corps

velocissimum animalium
le plus rapide des animaux

libros lego optimos
Je lis les meilleurs livres.

omnium oratorum pessimus
le pire de tous les orateurs

cupido dominationis ceteris affectibus flagrantior est
Le désir du pouvoir est plus brûlant que tous les autres sentiments.

cum veterrimis amicis
avec les plus vieux amis

pars hominis melior est animus
La meilleure partie de l'homme est son esprit.

remedium saepe malo pejus est
Le remède est souvent pire que le mal.

in difficillimis rebus
dans les circonstances très difficiles

拉丁文課堂札記 - 動詞 ESSE 繙譯練習

amici mei medicus non est superbus
Le médecin de mon ami n'est pas arrogant.

hi duo fratres pari sunt aetate
Ces deux frères ont le même âge.

omnium fortissimus es
Tu es le plus courageux des tous.

res humanae fragiles sunt et caducae
Les affaires humaines sont fragiles et périssables.

asinis stultiores estis
Vous êtes plus stupides que les ânes.

non est ad astra mollis e terris via
Il n'y a pas de route facile de la terre vers les étoiles.

primus ex fabularum scriptoribus est graecus aesopus
Le grec Ésope est le premier parmi les écrivains de fables.

ciceronis orationes clarissimi sunt
Les discours de Cicéron sont les plus célèbres.

sumus timidiores quam tu
Nous sommes plus craintifs que toi.

dura lex, sed lex
La loi est dure, mais c'est la loi.

est in horto pulchra arbor
Le bel arbre est dans le jardin.

viri miseri pecuniae avidi sunt
Les hommes avides de l'argent sont maleureux.

remedia medicorum pueris aegris jucunda non sunt
Les remèdes des médecins ne sont pas agréables pour les enfants malades.

拉丁文課堂札記 - 形容詞比較級

比較級變化法
屬格字根 + ior + 名詞第三類變化字尾。
(中性主賓格則改用 -ius)

[例]prudens, entis
 陽、陰
prudentiorprudentioresprudentiusprudentiora
prudentioremprudentioresprudentiusprudentiora
prudentiorisprudentiorum同陰陽性單數變化同陰陽性複數變化
prudentioriprudentioribus同陰陽性單數變化同陰陽性複數變化
prudentioreprudentioribus同陰陽性單數變化同陰陽性複數變化

特例
  1. bonus, a, um (bon) => melior, melior, melius
  2. malus, a, um (mauvais) => pejor, pejor, pejus
  3. magnus, a, um (grand) => major, major, majus
  4. parvus, a, um (petit) => minor, minor, minus
  5. multi, ae, a (nombreux) => plures, plures, plura


最高級變化法
形容詞字根 + issim + 形容詞第一類變化字尾。

[例]altus, a, um (haut, profond)
 
altissimusaltissimialtissimaaltissimaealtissimumaltissima
altissimumaltissimosaltissimamaltissimasaltissimumaltissima
altissimialtissimorumaltissimaealtissimarumaltissimialtissimorum
altissimoaltissimisaltissimaealtissimisaltissimoaltissimis
altissimoaltissimisaltissimaaltissimisaltissimoaltissimis

特例
  1. bonus => optimus
  2. malus => pessimus
  3. magnus => maximus
  4. parvus => minimus
  5. multi => plurimi
  6. 以 -er 結尾的形容詞 => 字根 + -rimus
    如:miser => miserrimus
  7. 以 -lis 結尾的形容詞 => 字根 + -limus
    如:facilis => facillimus

拉丁文課堂札記 - 形容詞繙譯練習

magna voluptate
avec un grand plaisir

homines felices
les hommes heureux

durae leges
des lois dures

vir innocens
un homme innocent

regina infelix
une reine malheureuse

vir integris moribus
un homme avec des moeurs/habitudes morales/intègres

equus niger
un cheval noir

viri excellentis ingenii et virtutis egregiae
des hommes d'une intelligence supérieure et d'une vertu remarquable

in bello recenti
dans la guerre récente

viros sapientes amo
J'aime les hommes sages.

veterum urbium templa
les temples des villes anciennes

omnibus viribus
avec toutes les forces

per atrae noctis tenebras
à travers les ténèbres de la nuit sombre

audax consilium
un projet audacieux

infidelium mulierum odium
la haine des femmes infidèles

omnibus in viis
sur toutes les routes

viris felicibus
pour des hommes heureux

altus mons
une haute montagne

artifex diligens
un artisan soigneux

sapientium virorum vitae
les vies des hommes sages

de viris illustribus
au sujet des hommes illustres/connus/célèbres

caecus senex
un vieillard aveugle

post atrox bellum
après une guerre atroce

acre habes ingenium
Tu as un esprit vif (qui réfléchit vite et trouve vite les solutions).

puellarum immemorum memor poeta
le poète qui se souvient des filles qui ne se souviennent pas

dulcium carminum liber
un livre de doux poèmes

mens sana in corpore sano
un esprit sain dans un corps sain

拉丁文課堂札記 - 形容詞

第一類變化
[陽]同名詞第二類變化(主格以 -us 結尾)
[陰]同名詞第一類變化
[中]同名詞第二類變化(主格以 -um 結尾)
 
bonusbonibonabonaebonumbona
bonumbonosbonambonasbonumbona
bonibonorumbonaebonarumbonibonorum
bonobonisbonaebonisbonobonis
bonobonisbonabonisbonobonis

第二類變化
同名詞第三類變化,惟奪格單數由 -e 改為 -i
 陽、陰
fortisfortesfortefortia
fortemfortesfortefortia
fortisfortiumfortisfortium
fortifortibusfortifortibus
fortifortibusfortifortibus

字典羅列形式
  1. 陰陽性主格相同時:fortis, e (陽, 中)
  2. 陰陽中三性主格相同,但屬格不同時:prudens, entis (主, 屬)
  3. 三性主格皆不同時:acer, acris, acre (陽, 陰, 中)

形容詞變化類型判定法

第一類
-us (-er)-a-um

第二類
備注
-is-is-efortis, e-
-ns (us/ex)-ns-nsprudens, ntis-
(-er)(-is)(-e)acer, acris, acre少見

拉丁文課堂札記 - 格變化繙譯練習二

sine cura
sans soucie/soin

cum amico
avec un ami

liber de pulchritudine mundi
le livre (à propos) de la beauté du monde (DE = au sujet de)

in carcere
dans la prison

ante lucem
devant la lumière

sanguis per venas
le sang à travers les veines

propter amorem fratris
à cause de l'amour du frère

ad populi voluntatem
selon la volonté du peuple

mens in corpore
l'esprit dans le corps

ad gloriam dei
à la gloire de Dieu

ante muros urbis
devant les murs de la ville

post eventum
après l'événement

per timorem
par peur (= à cause de la peur)

ex ungue leonem
reconnaître le lion d'après la griffe
(注:有時拉丁文不會寫出動詞,其動詞為何須自行臆測。)

super caput
au-dessus de la tête

manus post tergum
les mains derrière le dos

ob oculos
devant les yeux

homo de plebe
l'homme du peuple
(注:homo 係指「人」,而非男人「vir」,無歧義。)

pro salutate patricae
pour le salut de la patrie

ad rationis normam
selon la norme de la raison

oratio in hostes libertatis
le discours contre les ennemies de la liberté

pro rei magnitudine
pour la grandeur de cette affaire

sine mora
sans retard

a capillis usque ad ungues
des cheveux jusqu'aux ongles

拉丁文課堂札記 - 格變化繙譯練習一

amor fatis
l'amour du destin

veritas temporis filia est
La vérité est la fille du temps.

animi morbi sunt cupiditates divitiarum et dominationis
Les maladies de l'âme sont les désirs des richesses et du pouvoir.

patris liber
le livre du père

pater filium amat
Le père aime le fils.

jus gentium
le droit des peuples

vox populi, vox dei
la voix du peuple, la voix du dieu

apium regina
la reine des abeilles

carminum pulchritudo
la beauté des chats

lupi dentibus
sous les dents du loup

timor hostium
la peur des ennemies

magnitudo animi
la grandeur de l'âme

specierum mendacium
(il est) de l'espèce des menteurs

populorum libertas
la liberté des peuples

hominum fidem amo
J'aime la foi des hommes.

fratrum concordia
la concorde des frères

urbi et orbi
à la ville et à terre

gloria mundi
la gloire du monde

ense et aratro
avec l'épée et la charrue

amicae reditus
le retour de l'ami

panem do piscibus
Je donne le pain aux poissons.

militum virtus
les courages des soldats

meditatio mortis
la pensée de la mort

tyrannorum non amo crudelitatem
Je n'aime pas la cruauté des tyrans.

taedium vitae
le dégoût de la vie

vitae dulcedo
la douceur de la vie

拉丁文課堂札記 - 格變化

nominatif主格-
accusatif賓格COD
génitif屬格-
datif與格COI
ablatif奪格complément circonstanciel
vocatif呼格變化同主格,除第二類變化:
-us > -e
-ius > -i

La Ière (avec un nominatif singulier en "a" et un génitif sin. en "ae")
rosa, ae (f.) 玫瑰 la rose
rosarosae
rosamrosas
rosaerosarum
rosaerosis
rosarosis



La IIème (avec un génitif singulier en "i")
servus, i (m.) 奴隸 l'esclave
servusservi
servumservos
serviservorum
servoservis
servoservis

La IIIème (avec un génitif singulier en "is")
consul, is (m.) 執政官 le consul
consulconsules
consulemconsules
consulisconsulum
consuliconsulibus
consuleconsulibus

La IVème (avec un génitif singulier en "us")
manus, us (f.) 手 la main
manusmanus
manummanus
manusmanuum
manuimanibus
manumanibus

La Vème (avec un nominatif en "es" et un génitif en "ei")
res, rei (f.) 東西 la chose
resres
remres
reirerum
reirebus
rerebus

【特殊情況】

(1) 當主格與屬格字根不同時,變化以屬格為主。
如:veritas, atis (f.) 真理、真實、真相 la vérité 變化類型3
veritasveritates
veritatemveritates
veritatisveritatum
veritativeritatibus
veritateveritatibus

(2) 中性名詞,其變化另有不同
  1. 主賓格變化相同,單複數皆如此。
  2. 主賓格複數字尾不規則:
    • 第二類變化:a
    • 第三類變化:a/ia
    • 第四類變化:ua

如:fatum, i, (n.) 命運 le destin 第二類變化
fatumfata
fatifatorum
fatofatis
fatofatis

另例:tempus, oris (n.) 時間 le temps 第三類變化
tempustempora
temporistemporum
temporitemporibus
temporetemporibus

(3) 第三類變化之不規則性
  1. 主、屬格音節數相同時,屬格複數字尾為 -ium。
    中性主賓格複數字尾則為 -ia。
    例外:pater, mater, frater, juvenis, senex, canis, vates。
  2. 屬格最後二字母皆為子音時,其屬格複數字尾亦為 -ium。
    如:gens, gentis。

【名詞性別判定技巧】
  1. 第一類變化幾乎皆為陰性,除了一些職業名詞外。
  2. 第二類變化,主格以 -us 結尾者,幾乎皆為陽性
            以 -um 結尾者,幾乎皆為中性
  3. 第三類變化為 -as, -atis 或 -o, -inis 者,一般皆為陰性
  4. 第四類變化,以 -u 結尾者,必為中性
          以 -us 結尾者,必不是中性。
  5. 第五類變化必為陰性,除了 dies, diei (m.) 例外。

拉丁文暨國際語 - 網路用語辭彙 (2015/09/21)

[轉] 拉丁語常用句

salve! salut ! (salvete! à plusieurs personnes)
ave! bonjour ! (avete! à plusieurs personnes)
ut vales? comment vas tu ?
valeo / non valeo je vais bien / je ne vais pas bien
ego quoque moi aussi
gratias (tibi) merci (à toi) (gratias tibi ago : je te remercie)
gratias maximas! merci beaucoup !
tam gratia! non merci !
quid novi? quoi de neuf ?
qui est nomen tibi? quel est ton nom ?
quis vocaris? comment t'appelles-tu ?
vocor... je m'appelle...
vale! au revoir ! (valete! à plusieurs personnes)
hodie mane aujourd'hui matin (ce matin)
cras mane demain matin
latine loquor je parle latin
non intellego je ne comprends pas
euge! bravo ! très bien !
macte animo! bon courage !
festina! dépêche-toi !
prosit! à ta santé !
optime! parfait !
feliciter! bonne chance !
felicem natalem (diem)! joyeux anniversaire ! (ou felicem diem natalem)
sine ullo dubio! sans aucun doute !
minime! pas du tout !
nil mirum! rien d'étonnant ! (nil, contraction de nihil)
quid tibi? que t'arrive-t-il ?
quid factum est? que s'est-il passé ?
quid agis hodie? que fais-tu aujourd'hui ?
quo vadis? où vas-tu ?
bonum animum habeo je suis de bonne humeur
veni mecum! viens avec moi !
esurio j'ai faim
sitio j'ai soif
ex nunc dorénavant
passim ça et là
in dubio dans le doute
memento! souviens-toi !
in naturalibus tout nu -
computatrum ordinateur (adj. computatralis)
scrinium écran
musculus souris (litt. petite souris) dim. de mus, muris (cf. muscle, car le muscle du bras a la forme d'une petite souris)
claviatura clavier
mendum bug
discus disque
tela toile, web
ttt (tela totius terrae) www (world wide web)
nexus lien

斯特拉斯堡誓詞

  《斯特拉斯堡誓詞》,文作 les serments de Strasbourg文作 die Straßburger Eide,是842年時,西法蘭克查理二世,與其兄東法蘭克路易二世,共同締結對抗長兄羅泰爾一世的盟誓。誓文原件並未流傳,現存誓文係取自尼他爾(Nithard)所著《虔誠王路易諸子史》(L'Histoire des fils de Louis le Pieux)。誓文內寫有古語與羅曼語(古語之祖)。

羅曼語部分
Pro Deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di en avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo et in aiudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dift, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid nunquam prindrai, qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit.

俗拉丁語比較
Pro dei amore et pro populo Christiano et nostra salute communi, de isto die in abante, in quanto Deus mihi sapere et potere donaverit, servare habeo eccistum meum fratrem Carolum, et in adiuto et in cata una causa, sicut homo suum fratrem servare debet, per id quod ille mihi tantum faciat. Et cum Lothario numquam volens prendere habeo nullum placitum quod eccisti meo fratri damno fuerit.

古典拉丁語擬寫
Per Dei amorem et per christiani populi et nostram communem salutem, ab hac die, quantum Deus scire et posse mihi dat, servabo hunc meum fratrem Carolum, et ope mea et in quacumque re, ut quilibet fratrem suum servare jure debet, dummodo mecum idem agat, et cum Clotario nullam unquam pactionem faciam, quae mea voluntate huic meo fratri Carolo damno sit.

現代法語擬寫
Pour l'amour de Dieu et pour le salut commun du peuple chrétien et le nôtre, à partir de ce jour, autant que Dieu m'en donne le savoir et le pouvoir, je soutiendrai mon frère Charles de mon aide et en toute chose, comme on doit justement soutenir son frère, à condition qu'il m'en fasse autant, et je ne prendrai jamais aucun arrangement avec Lothaire, qui, à ma volonté, soit au détriment de mon dit frère Charles.



擬文採自 James Harvey Robinson 所著 « Readings in European History »。

羅曼語系的名詞變化源流

單數 複數
主格 rosa rosae
賓格 rosam rosās
屬格 rosae rosārum
與格 rosae rosīs
離格 rosā rosīs

  古典拉丁語的名詞,有「格」(casus)的變化,即透過詞尾變化,以表現其不同的文法功用。古典拉丁語的母音,也有長短音之別。而這些特點,在通俗拉丁語(LATINUM VULGARE)中,都出現變化,進而消失。
  1. 字尾 -m 消失(西元第一世紀)
  2. 此演變使得第三類名詞變化的賓格、離格相混(如:civis 的賓格 cīvem,離格 cīve)。
  3. 長音 ā、短音 ă 合一(西元第二世紀)
  4. 此演變加上字尾 -m 消失,使得主格、賓格、離格三者相混。
  5. 短音 ŭ、長音 ō 皆演變為閉口音 o(西元第二世紀)
  6. 此演變加上字尾 -m 消失,使得第二類名詞變化的賓格單數與離格相混(如:dominus 的賓格單數 dominum,離格 dominō)。
  7. i、長音 ē 皆演變為閉口音 e(西元第二世紀)
  8. 此演變使得第三類名詞變化的主、賓格複數與屬格單數相混(如:civis 的主賓格複數 cīvēs,屬格單數 cīvis)。
  由於整個名詞格的系統變得混亂不清,因而逐漸廢棄不用,改以詞序代替(如:主語 + 動詞 + 補語)。此外,也另創新的介詞用法,比如以「de + 離格」取代屬格(如:filius de deus 取代 filius dei),以「a + 賓格」取代與格等。

  而名詞的複數,由於古典拉丁語本身已有格變化系統,因此並沒有複數的專用變化形式,但最常使用的賓格,其複數多為 -s 結尾。到了晚拉丁語時,西歐一帶的羅曼諸語,徑將賓格的複數形式,拿來用作主格複數;而義大利語、羅馬尼亞語等東歐羅曼諸語,則採用 -i 與 -ae > -e 為主格複數。

羅曼諸語名詞單複數變化例:
  顏色 律法 緣由
西語
mano
manos
color
colores
ley
leyes
mar
mares
causa
causas
法語
main
mains
couleur
couleurs
loi
lois
mer
mers
cause
causes
義語
mano
mani
colore
colori
legge
leggi
mare
mari
causa
cause
羅語
mână
mâini
culoare
culori
lege
legi
mare
mari
cauză
cauze



再談定冠詞源流

  在古典拉丁語中,是沒有冠詞的,直到通俗拉丁語時,才開始使用指示形容詞等,來充作冠詞的角色。
  今日羅曼諸語中的定冠詞,大多起源自拉丁語中的指示詞(*illu(m)、illa)。比如法語的 le、la,西班牙語、的 el、la,義大利語的 il、la,葡萄牙語的 o、a。

  島系羅曼語的冠詞,則是來自 ipse、ipsa,如:薩丁尼亞語的 su、sa,巴利亞利羣島加泰倫語的 es、sa。
  古典拉丁語中是沒有冠詞的,但是通俗拉丁語的使用者開始,使用「指示形容詞」來作定冠詞用,使用數詞「一」來作不定冠詞用。所有現代的羅曼諸語,都繼承了定冠詞與不定冠詞,且會隨着名詞的性數格而變化,區別只在於無冠詞的使用,以及是否有部分冠詞(l'article partitif)。 【定冠詞】   雖然早期拉丁語中沒有定冠詞,但羅曼諸語的所有分支,都發展出了用以表示特定名詞的定冠詞。 現代的定冠詞通常都來自於通俗拉丁語的 *illu(陽性)與 *illa(陰性),二者都是來自於拉丁語代詞 ille(那個)的賓格單數:*illu dictu 那句話,衍生為「該話」。*illa casa 那間屋子,衍生為「該屋」。 *illu factu 該事實(陽性)> 義語 il fatto,葡語 o feito,法語 le fait。 *illa lingua 該語言(陰性)> 義語 la lingua,葡語 a língua,法語 la langue。   羅曼諸語的名詞發展,分別源自於拉丁語名詞的主格與賓格單數。同樣的,東支羅曼諸語的複數定冠詞,採自主格複數 ille;而西支羅曼諸語,則採自賓格複數。名詞複數形源自拉丁語賓格複數的語言,其定冠詞也有相同的複數字尾;而那些源自主格複數的,其定冠詞亦如此。 *illi facti 該諸事實(主格)> 義語 i fatti,西西里語 li fatti *illos factos(賓格)> 古西語 los fechos,葡語 os feitos,法語 les faits   拉丁語賓格 ipse(自己)也是定冠詞的來源之一。少數現代語言採用這個冠詞,其使用主要集中在巴利亞利群島、薩丁尼亞島。確實,巴利亞利加泰倫語、薩丁尼亞語的一項特點,就是它的冠詞為 s- 形,而非大部分羅曼諸語所使用的 l- 形。 *issu factu 該事實 > 巴利亞利語 es fet,薩丁尼亞語 su fatu *issa lingua 該語言 > 巴利亞利語 sa llengua,薩丁尼亞語 sa limba *issas linguas 該諸語言 > 巴利亞利語 ses llengües,薩丁尼亞語 sas limbas   某些語言會使用中性定冠詞。西班牙語會使用冠詞 lo 取代原本的 el,來把陽性形容詞轉品為名詞:lo rojo 紅色者。那不勒斯語的中性冠詞 'o,雖然與陽性一樣,但冠詞後的中性名詞時常會把開頭子音重複寫二次:'o napulitano 那不勒斯人 vs. 'o nnapulitano 那不勒斯語。   義大利、瑞士、法蘭西、東伊比利諸語中,冠詞後的字以母音開頭時,通常都會縮寫: 法語 l’amie 女性友人,而非 *la amie,加泰倫語 l’amic 男性友人,來托羅曼世語 l’amia 女性友人,而非 *la amia,薩丁尼亞語 s’amicu 男性友人。