搜尋

顯示具有 滿文近義詞辨 標籤的文章。 顯示所有文章
顯示具有 滿文近義詞辨 標籤的文章。 顯示所有文章

滿文近義詞辨 索引

- hoton, hecen
- ne, te
- yooni, gubci, yaya
- sirdan, niru
- wajimbi, wacihiyambi
- ubaliyambi, kūbulimbi, halambi, gūwaliyambi
- ala, tala, bigan
- saisa, baksi, bithei niyalma
- golombi, sesulambi, gūwacihiyalambi ; gelembi, olhombi, sengguwembi
- unggimbi, takūrambi, benembi
- mujilen, niyaman
- dulin, dulimba, siden
- na, ba, boihon, olhon
- nonggimbi, nemembi

nonggimbi, nemembi

nonggimbi(漢譯作「增添」)
《增訂清文鑑》:komso de nemere be, nonggimbi sembi.(加於少者)

nemembi(漢譯作「增加」)
《增訂清文鑑》:labdu obume nonggire be, nemembi sembi.(添加使變多)

《三文合璧教科書》中,把「愈……愈……」中的「愈」譯作「nememe」。如 sukdun fon nememe halhūn, banjire jaka nememe labdu(氣候愈熱,生物愈多)。

總結

兩者的差異,可以透過比較初始狀態與結果來理解:
- nonggimbi 是指初始狀態為少(或缺),而添加後的結果多寡不論。
- nemembi 則是初始狀態多寡不論,在添加後變為多。

初始狀態結果
nonggimbi不論
nemembi不論

換言之,nonggimbi 為「添加」,nemembi 為「增加」。兩者皆是及物動詞(他動詞)。

na, ba, boihon, olhon

na(漢譯作「地」)
《增訂清文鑑》:umesi jiramin tumen jaka be alihangge be, na sembi.(極厚、承受萬物者)

ba(漢譯作「地方」)
《增訂清文鑑》:uheri gisurere de na sembi, na be faksalame jorime gisurembihede, ba sembi.(總稱為 na,分指而稱則為 ba)

boihon(漢譯作「土」)
《增訂清文鑑》:
- sunja feten i wajima de bi, boihon de tarimbi, bargiyambi, amtan jancuhūn, boco suwayan.(位於五行之末。土爰稼穡,味甘(稼穡作甘)、色黃。)
- na ci feteme gaihangge be, boihon sembi, boihon de hacingga boco bi.(掘地所取者。土有各種顏色。)

olhon(漢譯作「乾燥」)
《增訂清文鑑》:usihin derbehun akū be, olhon sembi.(無濕潮者)
引申有與「水、濕」相對之「陸、旱」之義,如 olhon jugūn 指陸路、旱路;olhon cooha 指陸軍。

相關詞組
ba na i nirugan 地圖、輿圖
ba na i arbun 地勢
na i gargan 地支
na i gindana 地獄
na i muhaliyan 地球(據《三文合璧教科書》),錫伯語作 nai mumuhu。
boihon usiha 土星

dulin, dulimba, siden

dulin(漢譯作「一半」)
《增訂清文鑑》:yaya jaka i emu hontoho be, emu dulin sembi.(凡事物之一半)

dulimba(漢譯作「中」)
《增訂清文鑑》:yaya urhu akū, waiku akū, tob sere niyamašan be, dulimba sembi.(凡不偏不歪、正中間者)

siden(漢譯作「中間」)
《增訂清文鑑》:abka i fejile, na i dele be, siden sembi, geli yaya juwe jaka i dulimba be, inu siden sembi.(天之下、地之上者;又凡兩物之中間者)



總結

dulin 指一半。故 inenggi dulin 指中午。

dulimba 為 dulin(一半) + ba(地方),即一半之處,亦即中央。故 dulimbai gurun 指中國。

siden 指兩者之間,可用指空間,亦可用指時間。故 amba gurun i siden de 即「在大國之間」,abka na i siden de 指「在天地之間」,ere sidende 指「在此期間」。

mujilen, niyaman

mujilen(漢譯作「心」)
《增訂清文鑑》:eiten baita be sara ulhirengge be, mujilen sembi.(知曉諸事者)

niyaman(漢譯作「心」)
《增訂清文鑑》:yaya ergengge jaka i sunja baktakū i ujulaha gūnin mujilen be tebure ufuhu i fejile šu ilhai bongko i adali sukiyame banjihangge be, niyaman sembi.(凡生物五臟之首,藏心思,在肺之下,如未開蓮苞倒垂而生者)



總結

niyaman 指實體心臟。又引指中心。

mujilen 指心思、心神、心意等。故 coohai mujilen 指軍心,irgen i mujilen 指民心,niyalmai mujilen 指人心,gūnin mujilen 指心地。

unggimbi、takūrambi、benembi

unggimbi(漢譯作「遣致」)
《增訂清文鑑》:aika jaka be benere benjibure be, gemu unggimbi sembi.(把東西送去、送來)

unggimbi(漢譯作「差遣」)
《增訂清文鑑》:yaya niyalma takūrara be, unggimbi sembi.(差遣人)

takūrambi(漢譯作「差遣」)
《增訂清文鑑》:niyalma be gūwa bade unggire weilebure be, takūrambi sembi.(把人派至他處工作)

benembi(漢譯作「送」)
《增訂清文鑑》:yaya jaka be tubade isibure be, benembi sembi.(使東西到那裏)



總結

相當於英語 send + 物:unggimbi
      send + 人:unggimbi = takūrambi

golombi、sesulambi;gelembi、olhombi

golombi(驚)
《增訂清文鑑》:holkonde gelere be, golombi sembi.

sesulambi(驚訝)
《增訂清文鑑》:golofi dolo tar seme oho be, sesulambi sembi.

gūwacihiyalambi(吃驚)
《增訂清文鑑》:gaitai golofi dokdorilara be, gūwacihiyalambi sembi.

dokdorilaha
《增訂清文鑑》:uthai dokdolaha sere gisun.(=dokdolaha)

dokdolaha(嚇一跳)
《增訂清文鑑》:gūwacihiyalafi beye emgeri aššaha be, dokdolaha sembi.(吃驚身體一動。)




olhombi(畏懼)
《增訂清文鑑》:dolori sengguwere be, olhombi sembi.

gelembi(怕)
《增訂清文鑑》:olhoro sengguwere be, gelembi sembi.

sengguwembi(懼)
《增訂清文鑑》:gūnin de gelere be, sengguwembi sembi.

saisa、baksi、bithei niyalma

不知「學者」該用何字,可能的有 saisa、baksi、tacire urse。

saisa(漢譯作「賢者」)
《增訂清文鑑》:tacin yabun sain niyalma be, saisa sembi.(學問、德行好的人。)

baksi(漢譯作「儒」)
《增訂清文鑑》:bithe bahanara niyalma be, baksi sembi.(會書懂書的人。)

bithei niyalma(漢譯作「文人」,又有譯作「書生」者)
《增訂清文鑑》:bithe taciha niyalma be, bithei niyalma sembi.(學書的人。)

ala、tala、bigan

ala(漢譯作「平矮山」)
《增訂清文鑑》:fangkala necin alin be, ala sembi.(矮平之山。)

tala(漢譯作「曠野」)
《增訂清文鑑》:bigan de jugūn bisirengge be, tala sembi.(有路之野。)

bigan(漢譯作「野」)
《增訂清文鑑》:onco šehun ba be, bigan sembi.(寬敞之地。)

ubaliyambi、kūbulimbi、halambi、gūwaliyambi

ubaliyambi
  • 《清文鑑・卷十六・人部七・叛逆類》「更變」:gūnin mujilen halara gūwaliyara be, ubaliyambi sembi, geli yaya jaka forgošome kūbulire be, inu ubaliyambi sembi.
  • 《新滿漢大辭典》:
    • 翻(故使動形 ubaliyambumbi 意為「翻譯」)、翻個兒、傾覆;翻轉。如:cuwan ubaliyaka 船翻了。
    • 叛變
    • 變、變化、改變、變為(ome ubaliyambi)
kūbulimbi
  • 《清文鑑》:
    • 《卷八・武功部一・征伐類第三》「變動」:arbun be tuwame forgošome gamara, be kūbulimbi sembi.
    • 《卷十六・人部七・叛逆類》「變」:gūnin mujilen gūwaliyara be, kūbulimbi sembi.
    • 《卷十六・人部七・叛逆類》kūbulika「變了」:yaya jaka halafi da banin ci encu oho be, kūbulika sembi.
  • 《新滿漢大辭典》:變、變化、轉變、轉化、變卦
halambi
  • 《清文鑑・卷五・政部・輪班行走類》「更換」:idu hokoho niyalma i sirame idu gaire be, halambi sembi.(在下班的人之後接班)
  • 《新滿漢大辭典》:
    • 換、更換。如:etuku halambi 換衣服。
    • 改正、改變、糾正
    • 輪流。如:halame afambi 輪流作戰。
gūwaliyambi
  • 《清文鑑》:
    • 《卷十六・人部七・叛逆類》「改變」:an ci aljara be, gūwaliyambi sembi.(脫離常態)
    • 《卷十六・人部七・疼痛類第三》「發迷」:dolo waka ofi sarkū ojoro be, gūwaliyambi sembi.
  • 《新滿漢大辭典》:
    • (不及物)變、改變。如:fiyan gūwaliyaka 臉色變了、變臉了。
    • (食物)變壞、變味
    • 發昏、昏迷



用例參考

取自《漢滿大辭典》:


(改變)halambi
(修改、修正)dasambi

改編 halame banjibumbi
改變(更動、更改)halame kūbulibumbi;(事物發生變化)halabume kūbulimbi
改革 halame dasambi
改過 waka be halambi
改換(更換)halame hūlašambi
改悔 halame aliyambi
改建 halame ilibumbi
改進 halame ibebumbi
改期 boljohon be halambi、bilgan be halambi
改選 halame sonjombi
改易 halame hūlašambi
改元 aniyai colo halambi、sucungga aniya halambi
改造 halame arambi、halame dasambi
改正 halame dasambi、tuwancihiyame halambi


(改變)halambi

更迭 halanjame halambi
更改 debkeme halambi
更換 halame hūlašambi
更名 gebu halambi
更替 idurame halanjambi
更衣 etuku halambi


(變化、變動、改變、演變、進化)kūbulimbi
(變成、化作)ubaliyambi
(變化、變故)kūbulin
(變卦、變心、改變)gūwaliyambi

變動 kūbulin、kūbulime aššambi
變法 kooli be kūbulibumbi、kooli be debkembi、kūbulire arga
變革 kūbulibume halambi
變化 kūbulime ubaliyambi、kūbulime forgošombi、kūbulime wembumbi
變幻 kūbulime ubaliyambi
變換 forgošome hūlašambi
變臉 cira ubaliyambi、cira aljambi、cira gūwaliyambi
變數 kūbulin ton
變心 gūwaliyandambi、gūnin gūwaliyambi
變形 arbun kūbulimbi
變易 kūbulimbi、kūbulime halambi


(互換)hūlašambi、fiyaganjambi
(更換、變換、改換)halambi、halanjambi

換班 idu halambi
換防 halanjame seremšembi、halanjame seremšeme tebunembi
換工 hūsun hūlašambi
換季 forgon i etuku halambi
換取 hūlašame gaimbi
換牙 weihe halambi


取自《三文合璧教科書》:
sahaliyan etuku be halame etume bederehe 易黑衣而歸 【改穿】
uthai etuku be gaifi halabufi 即取衣使易 【使換(衣)】
urunakū halame tebumbi 家桑短小,經十餘年,「必更植之」
biyoo umiyaha heni majige mutume gūn halafi 蠶梢長而蛻(注:gūn halambi 換毛)
si terei jilgan be halame muteci 「汝能改其聲」,西方仍可居也
fe an kooli be ulhiyen ulhiyen i halafi 舊俗漸改
sy ma guwang tereci endebuku be halaha (司馬)光自是改過
mudan jun be halame obume 更為曲突
te udu halafi yabure golo ilibucibe 近雖改設行省
udu endebuku be halame beye icemleki sehe seme 雖欲改過自新
ainu inu halame ilhai yafan oburakū ni 盍亦改為花園乎
julgei doro be halaci 「易古之道」,不可
lu de fe tacihiyan be halame meitefi 路德改革舊教

duin forgon kūbulirakū 蒼翠之色,「四時不變」
emu jaka bime ilan kūbuliburengge inu kai 是一物而三變也
šahūrun be ucaraci sukdun be kūbulibume eyen obume 遇冷則氣變為流
julgei tacihiyan be kūbulime, 「變古之教」,易古之道,不可
kūbuliburakū oci ojorakūngge kai. 不可以不變者也

biyoo umiyaha i cerguwe teni ubaliyafi 蠶子始孵化
ubaliyafi biyoo yong ome 化為蛹
ubaliyaha sukdun wesihun mukdefi 地上之水,為日汽所薰蒸,「化汽上升」
ere muke halhūn bime ubaliyaha sukdun inu sefi 此水熱而化汽也
muke fuyefi sukdun ubaliyaci 水沸化汽
muke be ubaliyame obufi 有冰一塊,以火煮之,「化為水」

wajimbi、wacihiyambi

wajimbi(漢譯作「完畢」)
《增訂清文鑑》:yaya weilere arara jaka šanggara jai ekiyeme genere be, gemu wajimbi sembi.

wacihiyambi(漢譯作「完結」)
《增訂清文鑑》:yaya jaka be šanggabure yaya baita be geterembume icihiyara be, gemu wacihiyambi sembi.

sirdan、niru

sirdan(漢譯作「梅針箭」)
《增訂清文鑑》:afara de gabtara juwe jeyen bisire dacun agūra be, sirdan sembi.(攻戰時射出的雙刃快兵器。)

niru(漢譯作「披箭」)
《增訂清文鑑》:kacilan ci amba ningge be, niru sembi. gurgu gabtara de baitalambi.(比射把箭要大的箭,用於射獸。)

yooni、gubci、yaya

yooni(漢譯作「全」)
《增訂清文鑑》:gemu sere gisun de adali. geli gulhun囫圇 muyahūn完全 obuha be, yooni obuha sembi.(同於 gemu。又「使完全」稱作 yooni obuha。)

gubci(漢譯作「普」)
《增訂清文鑑》:uheri geren be, gubci sembi.()

yaya(漢譯作「諸凡」)
《增訂清文鑑》:eiten niyalma be, yaya niyalma sembi. geli eiten jaka be, yaya jaka sembi.(所有人稱作 yaya niyalma。又所有物稱作 yaya jaka。)

- 按滿漢譯文,yaya 多與「凡」對譯。
- booi gubci 全家 beyei gubci 全身渾身 gubci gurun 全國

ne、te

ne(漢譯作「現今」)
《增訂清文鑑》:「yasai juleri be ne sembi.」(眼下)

te(漢譯作「今」)
《增訂清文鑑》:「ne jalan be, te sembi.」(今世)

hoton、hecen

hoton
《增訂清文鑑》:wehe feise磚 i kūwarame sahafi砌 dolo niyalma irgen tehengge be, hoton sembi. boihon i hoton, moo i hoton inu bi.(以石磚圍砌,內住有人民者,稱作 hoton。亦有土城、木城。)

hecen
《增訂清文鑑》:hoton be, hecen seme inu gisurembi.(hoton 亦稱作 hecen。)

- 京城多作 gemun hecen。
- 《長白山誌》書中,某某城俱用 hoton。惟「東京」作 dergi hecen,但「盛京」作 mukden hoton,「興京」作 yenden hoton。

綜合看來,個人感覺似乎 hecen 偏向指「城、城池」,hoton 偏指「市、城市」。